TRADICIONALNA BOSANSKA KUĆA PRIJE I POSLIJE ZNAČAJNOG POVEĆANJA CIJENA ENERGIJE
  • 2016-12-03
  • Autor: Christoph Hinterreiter

    Kuće sa nezavršenim fasadama su česte u Bosni i Hercegovini. Možda ih se ne smatra lijepim, ali kao i mnoge druge upitne strukture, one čine dio našeg svakodnevnog iskustva. Sa nekim izuzecima, ove strukture su više rezultat nedostatka alternative njihovih graditelja, nego rezultat namjernog građevinskog procesa koji vode profesionalci sa obimnim razumijevanjem savremene građevinske kulture. Ove građevine su stvorene od strane građana, koji doslovno prvo žive u svijetu pa ga tek onda vide.

    Pitanje je da li bi tradicionalni koncepti estetike trebali biti aplicirani na takva improvizovana okruženja ili bi ipak novi koncepti trebali biti razvijeni. To podrazumijeva estetske koncepte koji prozilaze manje iz reprezentativnih aspekata a više iz performativnih aspekata.

    U svakodnevnici, većina stanovnika Bosne i Hercegovine moraju da budu orijentisani prema performansama da bi preživjeli. Moraju da budu neprestano nezavisni i praviti praktične odluke da bi njihovi životi funkcionisali. Samo arhitektura koja razumije ovu socio-ekonomsku situaciju će uspjeti dati navedenoj dinamici pozitivan preokret.

    Praksa savremene arhitekture koja se bazira na arhitektonsko stvaranje mogućnosti za svoje korisnike, dolazi od Lacaton & Vassal studija iz Francuske. Lacaton & Vassal dizajnira prostore koji najprije pokušavaju da omoguće, pa tek onda razmatraju tradicionalne klasifikacije poput funkcije i forme. Oni koriste performativne strategije da prestanu sa utvrđenim idejama u arhitekturi. U njihovom poslu, performanse u uvezane sa prostornim praksama i kvalitetom materijala. U toku procesa dizajniranja koji uključuje detaljnu analizu specifične situacije i koji prikazuje veliku empatiju za postojeća mjesta, Lacaton & Vassal razvijaju konceptualni program koji se bazira na nizu željenih prostornih kvaliteta. Zbog toga, arhitektonska forma je razvijena da udomi i omogući ove kvalitete na najvelikodušniji način. Da bi bili velikodušni, unutar ograničenog budžeta, Lacaton & Vassal se ne boje reinterpretacije i usklađenosti drugačijeg.

    Casa Latapie © Philippe Ruault via www.lacatonvassal.com

    Casa Latapie © Philippe Ruault via www.lacatonvassal.com

    U legendarnoj kući Maison Latapie, Floirac-Bordeaux (1991-93), Lacaton & Vassal koriste valovite vlakno – cementne ploče da bi pružili vizuelnu privatnost prema ulici, te industrijski plastenik sa transparentim pločama od polikarbonata da bi kreirali dugotrajan životni prostor prema strani bašte. Zavisno od godišnjeg doba, staklena bašta služi kao proizvođač topline, produžena dnevna soba ili kao dio bašte. Između ove dvije industrijske ljuske leži dvospratna drvena kutija. Ova kutija je potpuno izolirana i snabdijevena svim osnovnim funkcijama kao što su kuhinja i spavaće sobe tokom zimskog doba. Korištenje plastenika da bi se pružio relativno ekonomičan prostor, može se naći u nizu djela koji su slijedili poslije. U stambenoj kompleks zgradi Cite Manifeste u Mulhouse-u (2001-05) plastenici se koriste da pruže izolirane i neizolirane prostore. Smješteni su na vrhu betonske građevine koja oblikuje prizemlje. Zavisno od stana, izolirani plastenik pruža prostor za življenje ili spavanje, dok se neizolirani plastenik koristi kao zimska bašta i zona sa varirajućim klimatskim uslovima.

    Imajući detaljno razumijevanje u ekonomske aspekte svojih projekata i mijenjajući upotrebu materijala od njihove orginalne upotrebe, Lacaton & Vassal ne pokušavaju graditi jeftinije već velikodušnije. Ušteda na troškovima je uložena u stvaranje većih prostorija. U slučaju naselja Cite Manifeste, podrazumijeva se kreiranje stambenog potkrovlja za porodicu radničke klase sa iskoristivom površinom prostora do 180 kvadratnih metara.

    Ne biti limitiran fasadom ili funkcijom iste, već imati mogućnost da podesite svoju životnu sredinu u skladu sa različitim situacijama, definisano je kao luksuz. Prema Lacaton & Vassal-u „luksuz je vezan za slobodu korištenja, visokim nivoom mogućnosti i manje ograničenja,  gdje vaša mašta i želje nemaju ograničenja (…) a da cijena i materijalnost nisu upitni“.1

    Estetika Lacaton & Vassal-a je utemeljena kroz dinamiku svakodnevnog života koji je osnažen praktičnim potezima i kreativnog razmišljanja. Za njih „nije bitno šta materijal predstavlja već kakve u njegove mogućnosti“2!

    Casa Latapie 3 Photo © Lacaton & Vassal via www.lacatonvassal.com

    Casa Latapie 3 Photo © Lacaton & Vassal via www.lacatonvassal.com

    Druga praksa u arhitekturi koja radikalno preispituje postojeće oblike stanovanja, estetska svojstva i građevinske standarde je prisutna kod Arno Brandlhuber-a u Berlinu, arhitekte i tvorca projekata Anti-Villa i Brunnestrasse 9. Za Brandlhuber-a „fasada je socijalni instrument, a ne estetički“3. Smanjenjem troškova i građevinskih standarda, on pokušava da poveća dostupnost svojih projekata. Po njemu, „skupi i građevinski standardi sa jednom funkcijom doprinose segregaciji modela modernog grada“4. Umjesto savršenog izoliranja od vanjskog svijeta, Anti-Villa ima različite zone temperature. Sa PVC zavjesom useljiva zona je, tokom zimskog perioda, reducirana sa 500 na 70 kvadratnih metara (kupatilo, kuhinja i sauna). Saunska peć se koristi kao izvor topline.

    Antivilla © Baunetz via www.uncubemagazine.com

    Antivilla © Baunetz via www.uncubemagazine.com

    Kao i sa Lacaton & Vassal-om, Brandlhuber-ov glavni cilj jeste da izgradi a priori jeftine građevine, ali i da razvije velikodušne prostore kojima se može manipulisati i koji imaju što je moguće veću neutralnost u smislu upotrebe. Korisnike se provocira da naprave prostor prikladan svojim potrebama, stavovima i željama. Samo pravo prostorno djelovanje korisnika stvara eventualno konkretna prostorna rješenja.

    Brandlhuber-ov pristup dizajniranju se radikalno razlikuje od Lacaton & Vassal-ovog pristupa. Brandlhuber razvija niz apstraktnih prostornih sistema koji se nanovo pojavljuju u različitim projektima i suočava ih sa eksternim uslovima specifičnim za projekat. Mogu biti regulacije karakteristične za određene prostore, okolne strukture, sukob interesa, program sobe ili politički izbori.

    U građevini Brunnenstrasse 9 ovi (eksterni) uslovi će omogućiti rente ispod 10 eura po kvadratnom metru ili opskrbu prostora koji su otvoreni za različite upotrebe. Niska renta bi trebala da omogući trenutne stanare da ostanu u susjedstvu. Kako je građevina postavljena na vrhu investitorske ruševine iz 1990-ih, određene konfiguracije nacrta etaža (npr. pozicija liftovskog okna) su već unaprijed određene. Brandlhuber je pokušao da zadrži plan etaža što je moguće više neutralnim, tako što je pomjerio unutrašnje stepenice u baštu. Rezultirajuća otvorena struktura je onda zatvorena sa visoko izoliranim polikarbonatnim pločama. Samo određeni otvori su zatvoreni sa konvencionalnim staklom. Korisnici mogu kasnije zamijeniti polikarbonat sa materijalima veće kvalitete, ukoliko žele.

    Brandlhuber formira projekat (eksternih) uslova uočljivim. On traži „radikalno razmišljanje“5! Jedan od primjere je skok u spratnim pločama u Brunnenstrasse 9. Dizajn koristi visinu spratova susjednih objekata i dozvoljava da se podudaraju u sredini objekta. Rezultirajuće tektonsko pomijeranje formira otvorenu etažu.

    Antivilla © Barbara Ingenweyen via www.uncubemagazine.com

    Antivilla © Barbara Ingenweyen via www.uncubemagazine.com

    Mnogi od gore opisanih materijalnih karakteristika (sirovi materijali, vanjske stepenice, konfliktni elementi, mali budžeti…) i ponašanje korisnika (prostorno smanjivanje tokom zimskog perioda…) su realnost za Bosnu i Hercegovinu. No većinom to nije regulisano i iskorišteno na kreativan način. Može biti u interesu nas arhitekata da bolje razumijemo ove (socio-ekonomske) situacije i da angažujemo preuređivanje istih na maštovitiji način. Da koristimo ove situacije kao osnove testiranja da bi izložili socijalnu dimenziju arhitekture, te da bi napravili arhitekturu disciplinom koja osnažuje!

     

    Izvorni tekst na engleskom jeziku možete pročitati ovdje.

     

     1 Moreno, Cristina Diaz and Grinda, Efren Garcia. “Everyday Delights, A Conversation with Anne Lacaton & Jean Philippe Vassal.” El croquis 177/178, Lacaton & Vassal 1993/2015 (2015): 17.

    2 Dell, Christopher. “Die Performanz des Raums.” archplus 183, Situativer Urbanismus (2007): 141

    3,4 Maak, Niklas. “Anti-Villa: Arno Brandlhuber’s Thinking Model for a New 21st Century Architecture.” 032c. 28 September 2015. https://032c.com/2015/anti-villa-arno-brandlhubers-thinking-model-for-a-new-21st-century-architecture/.

    5 Arno Brandlhuber u razgovoru sa Nikolaus Kuhnertom i Anh-Linh Ngo. “Brutiful.” ARCH+ 195. http://www.archplus.net/home/archiv/artikel/46,3161,1,0.html.

    Podijeli

    Iz arhive